Chém gió: Phần II-Kinh Kỳ!

KINH KỲ
Trải đằng đẵng thời kỳ Bắc thuộc, đất này được gọi là Đại La, cái tên người Bắc đặt có ý nghĩa gì tôi không bàn đến nhưng nó gắn liền và để lại dấu tích đến nay là con đê, đê La Thành.
Nhiều tài liệu và học giả cho rằng đê sông Hồng được khởi đắp từ thời Lý, tuy không "Cãi" nhưng tôi cho rằng hệ thống đê bảo vệ khu vực này phải được khởi đầu từ thời ấy, thời Bắc thuộc.
Suy luận ấy bắt nguồn từ chính đê La Thành, con đê hiện giờ còn hình dung dễ dàng và chỉ 20 năm về trước vẫn còn gần như nguyên vẹn. Bắt đầu từ vùng nối Phú Thượng-Nhật Tân bây giờ, nơi trước kia người Pháp đặt cái lô cốt, đê chạy dọc theo một bên là sông Tô Lich, một bên là hồ Tây để về đến Cầu Giấy (Nay là các đường; Lạc Long Quân, Bưởi) rồi rẽ theo đường Đê La Thành bây giờ, từ đây, hai bên đê là đồng ruộng, không có con sông nào, qua Ô Chợ Dừa đê chạy xuyên Xã Đàn, Kim Liên, qua ngã tư vào Đại Cồ Việt, Trần khát Chân.
Như vậy, Đê La Thành như một cái đai ôm lấy phía Tây-Nam khu chợ ấy, phía bên kia là sông Hồng, điều này chỉ có lý khi đê sông Hồng có trước. Hay có thể hiểu, khi Cao Biền, người cuối cùng đặt yểm mà làm được đê thì mùa lũ, Hà Nội lúc bấy giờ nằm đưới mực nước (Cũng như thành phố gì bên Bắc Âu vậy).
Ở thời ấy (Bắc thuộc) chắc hẳn người Trung Hoa đã tổ chức lại để cai trị đám dân "Kẻ chợ" này, việc buôn bán đã thành phường thành hội.
Chữ Thành trong "La Thành" gợi ý rằng ít nhất đây cũng là trung tâm hành chính của một vùng, nếu không nói là của Bắc bộ.
Khi Lý Công Uẩn rời đô về và đổi tên thành Thăng Long thì đất này thật sự thành chốn Kinh Kỳ, ngoài người buôn bán, thợ thủ công thì các dòng tộc Vua-Chúa ở trong thành, các phủ quan nhỏ hơn ở vòng ngoài.. Cùng với hoàn thiện hệ thống đê sông Hồng, các diện tích thấp hơn được khai thác.
Nho học và Phật giáo phát triển, ảnh hưởng sâu rộng đến giới quan lại và văn hóa ở những "làng" ven đô như: Ngọc Hà, Giảng Võ, Kim Liên .., nhưng riêng "Kẻ chợ", có thể nói, cho đến tận bây giờ, trải mấy chế độ, họ dường như ít chịu ảnh hưởng và cũng ít quan tâm đến chính trị.
Từ thời Lý đến trước thời Nguyễn, nơi đây là chốn Kinh Kỳ...!
(Kỳ sau: Đô Thị)

Chém gió- Nhân chuyện Hà Nội chặt cây!

Hà Nội: KẺ CHỢ.., KINH KỲ.., ĐÔ THỊ và.., MỚ NỘM... THIU...!
Nếu vào Gô gừ, gõ bản đồ Sông Hồng ta sẽ thấy, con sông này về cơ bản đang chảy theo hướng Đông bắc-Tây nam, đến Hà Nội thì uốn hẳn về phía nam để đổ ra biển ở Thái Bình, thay vì Hải Phòng nếu vẫn chạy theo hướng cũ.
Tại Hà Nội, điểm uốn bắt đầu từ Đông Ngạc (Cầu Thăng Long) và cơ bản hoàn thành quá trình uốn ở Yên Sở (Cầu Thanh Trì).
Thế nên Lý Thái Tổ mới gọi đất này là bụng rồng.
Suy luận:
Ta dễ dàng suy luận rằng; con sông ở Hà Nội bây giờ chỉ là dòng chính, dòng thấp nhất của buổi sơ khai. Ở buổi sơ khai ấy, chắc chắn lòng sông rộng hẹp tùy vào con nước, mùa khô có thể tương đối như bây giờ (Dòng chính), mùa lũ thì lũ càng to, lòng sông càng rộng.
Tại khu vực Hà Nội bây giờ, vì là điểm uốn, nên cả khu nội thành cũ (Ba Đình-Hoàn Kiếm-Đống Đa-Hai Bà) đều là lòng sông khi lũ về, những điểm cao như núi Nùng, Ngọc Khánh... chỉ là những gò đống hiếm hoi, khi nước rút, khu ấy là những bãi hoang (Có người nói là những bãi sậy).
Vì khó canh tác nên con người ngày đó, (vốn còn rất ít), chỉ sinh sống ở những vùng cao hơn như Sóc Sơn, Mê Linh, Đan Phượng, Hoài Đức trở lên...
Khi chưa có tiền tệ, người ta chủ yếu trao đổi hàng hóa tực tiếp (Hàng-Hàng), giao thông ở miền núi chủ yếu là ngựa trên những con đường mòn, ở miền xuôi chủ yếu là thuyền bè theo sông rạch. Mỗi nhà làm ra một thứ hàng hóa chính, mỗi vùng cũng có những sản phẩm chính, rồi đem đổi cho nhau để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt; ăn, uống, mặc, chữa bệnh, làm nhà...
Lớn nhất Bắc bộ, sông Hồng nối vùng núi; Yên Bái, Tuyên Quang, Phú thọ, Hòa Bình với đồng bằng; Hải Hưng, Nam Định.. và miền biển; Thái Bình, Nam Định... Thế nên chắc hẳn đã thành con đường lưu thông hàng hóa chủ yếu.
Cái điểm uốn của con sông (cũng là con đường lưu thông hàng hóa ấy-Hà Nội) là nơi gặp gỡ của lâm thổ sản từ miền núi xuống và nông, thủy, hải sản từ biển lên..., Cái chợ nổi ngẫu nhiên hình thành.
Buổi ban đầu có lẽ nhà nào có hàng thì tự đi trao đổi lấy.., thế rồi họ nhờ nhau, gửi nhau mà thành những chuyến thuyền lớn dần, chuyên dần...
Vì chưa có tiền tệ, vì không phải chuyến nào cũng có thể đổi được hết hàng.., những chuyến "Ế" ít thì dễ chấp nhận, người ta phải quay về, nhập thêm hàng để đi chuyến khác.., những chuyến ế nhiều sẽ buộc họ phải suy tính...
Thế là từ một chuyến hàng ế nào đó người ta nghĩ ra giải pháp làm cái lều tạm, chất hàng lên đấy rồi cử một người ở lại tiếp tục trao đổi, con thuyền và số người còn lại quay về chở chuyến khác.
Việc hay, tiện, hiệu quả sẽ được học tập làm theo nhanh chóng...
Thế là hình thành cái chợ đầu mối đầu tiên.., thế là dần dần hình thành tính chuyên nghiệp; chuyên gom, chuyên chở, chuyên bán...
Những điểm cao được tận dụng, cùng với bồi đắp của con sông, những người "Chuyên bán" định cư hẳn, làm nhà cửa vững chắc hơn và hình thành lớp người "Hà Nội gốc", Cũng có nghĩa, những cư dân gốc này, lúc đầu chỉ làm mỗi việc nhận hàng và bán hàng, nhận của miền xuôi, bán cho miền ngược và ngược lại.
Những khu bán hàng tập trung, tiền thân của các "phố hàng" Rươi, Muối, Mắm, khoai, tre... được hình thành.
Hàng hóa phát triển, buôn bán phát triển, những người thợ từ các đất nghề cũng đổ về lập xưởng chế biến và bán tại chỗ.., tiền thân của các "Phố nghề"; Rèn, Đúc, Kim hoàn...cũng được hình thành.
Tiếng "Kẻ chợ" có lẽ bắt nguồn từ đấy...

Bảo tàng

Bà Hoa Mai lẩm cẩm mua dế cho cháu chơi.., tối đến, tiếng dế khóc nỉ non khiến bà lão động lòng, những hình ảnh xưa cứ theo tiếng dế mà hiện về trong tâm trí.
Bỗng ngộ ra rằng trong đầu mỗi người thuộc thế hệ 5X về trước đều có một bảo tàng khổng lố lưu giữ những bức tranh quá khứ, từ gốc cây ngọn cỏ, từ mái bếp chuồng trâu đến dòng sông bến nước, cảnh nông dân cày bừa, cảnh sân trường nhộn nhịp.
Và viết tặng bác mấy câu này:

Tâm trí của ta là cả một bảo tàng
Nơi cất giấu những bức tranh quý giá
Tranh đồng quê mướt màu xanh ngô, mạ
Tranh đầu hè, gạo, phượng chói triền đê
Trong bức tranh có dáng mẹ chợ về
Miệng nhẩm tính qua cổng chùa mái uốn.

TÔI BIẾT GÌ VỀ NƯỚC MỸ VÀ NGƯỜI MỸ

Khoảng những năm đầu của thế kỷ này tôi được cơ quan cho đi Mỹ, đang chuẩn bị thì phải nhường xuất ấy cho một bác sỹ khác, anh ta sắp chuyển cơ quan, dường như bệnh viện muốn để anh đi như một món quà..
Khoe thế để nói rằng: Tôi chưa hề đặt chấn đến cái đất nước ấy..!
Trước kia, chúng tôi chỉ biết nước Mỹ đưa quân đội sang đất nước tôi, bắn giết đồng bào tôi, hãm hiếp phụ nữ của nước tôi. Từ những năm giữa 60 máy bay Mỹ ngày đêm gầm rú trên bầu trời Miền Bắc quê tôi, ném bom xuống làng xóm, những "Mục tiêu dân sự".
Chúng tôi biết Mỹ qua lời của lãnh tụ kính yêu của mình: Này Giôn Sơn..! Phải chăng người Việt Nam đen quân cướp nước Mỹ..? Đem súng đạn giết hại người dân Mỹ..? Hay người Mỹ mang quân đến Việt Nam..? Giết hại người dân Việt Nam...?
Chúng tôi chỉ biết thế và chúng tôi sục sôi căm hờn tất cả những gì thuộc về Mỹ. Với lòng tự tôn dân tộc, với lòng căm thù ấy, chúng tôi hăng hái lên đường tiếp bước các thế hệ anh cha.
"Xẻ dọc Trường Sơn đi đánh Mỹ
Mà lòng phơi phới dậy tương lai"

Đó là những điều đầu tiên tôi biết về nước Mỹ và người Mỹ.

Năm 78 tôi về học trường Y, chúng tôi có ông thầy già nổi tiếng lắm. Những năm đầu 80, ông đi Mỹ. Theo chỗ chúng tôi được biết thì ông là người Việt Nam dân chủ cộng hòa (Sau đổi thành CHXHCNVN) chính thức đầu tiên đến thăm Mỹ.
Có lẽ chuyến thăm gây cho ông nhiều cảm xúc nên khi về nước ông đi nói chuyện ở nhiều điểm trong đó có Thư viện quốc gia và trường tôi, ĐH Y Hà Nội.
Ông kể rằng; người Mỹ đón ông như nguyên thủ quốc gia, có bắn đại bác và có quan chức cao cấp của chính phủ ra tận sân bay đón.
Tất nhiên ông kể nhiều về nền y học, ngành ngoại khoa Hoa Kỳ nhưng ông cũng dành rất nhiều thời lượng nói về thanh niên và giáo dục ở Mỹ, tôi không thể quên câu này.
-Giáo dục ở Mỹ khác và không được tốt như ở ta.., chúng ta quan tâm đến thế hệ trẻ, chúng ta chỉ rõ cho họ con đường cùng cái đích tươi sáng, chúng ta động viên, kích lệ họ phấn đấu.., cẩn thận hơn nữa, chúng ta rào hai bên con đường đó lại.., thế là thanh niên của ta dù chạy hết khả năng, dù đi lững thững hay thậm chí bò lết uể oải thì sớm muộn gì cũng đến được đích..., Mước Mỹ không được như vậy, họ chỉ dạy trẻ con những điều cơ bản rồi họ thả cho chúng vận động theo hướng mà chúng tự chọn... Thế nên xã hội của họ có những điều lộn xộn mà ở ta không có, ví như bất kỳ một công dân nào đó cũng có thể đứng bên tường rào vườn hồng, chờ tổng thống đi qua mà chửi bới, mà rủa là đồ con chó, con lợn..., cảnh sát sẽ không động đến người này nếu không vượt qua giới hạn.
Khi thầy nói đến đây, một thầy khác còn trẻ ghé tai tôi bảo.
-Hôm ở thư viện quốc gia, thầy nói đến câu này thì mấy người ngồi ở hàng ghế đầu tiên lặng lẽ bỏ về...

Đó là điều thứ hai tôi biết về nước Mỹ và người Mỹ.

Sau buổi nghe nói chuyện ấy có cái gì như lung lay, có cái gì như là lạ trong tâm trí khiến tôi cứ phải suy nghĩ rồi nhớ lại những điều được thấy, được nghe ở Sài Gòn những ngày đầu tháng 5 năm 1975.
Tại sao người Mỹ lại tốn công tốn của tổ chức cuộc di tản khổng lồ cho những người từng phục vụ trong chế độ VNCH, và sau đó, những người được đoàn tụ theo diện Ô Ô gì đó dưới sự bảo trợ của chính phủ Mỹ..?
Phải chăng là "Đồng bọn"..? Phải chăng để tập hợp lực lượng hòng quay trở lại "cướp nước ta một lần nữa"...?
Chắc chả phải.., bởi nếu vậy đời nào chính phủ mình cho đi..!

Thế là tôi lại biết thêm về người Mỹ và nước Mỹ thông qua cách đối xử với những người đã từng là đồng sự với họ.

Những năm 90, quan hệ Việt-Mỹ đã có nhiều cải thiện, đã có những nhà chính trị của cả hai nước qua lại thăm nhau và tôi lại có một ông thầy nữa đi Mỹ (Ông này là học trò cưng của ông thầy trước)
Về nước, ông cũng tham gia kể chuyện nhiều chỗ, trong đó có bệnh viện Xanh-Pôn, nơi lúc đó tôi đang hành nghề. Ông kể nhiều nhưng đọng lại trong tôi ba ý.
Thứ nhất, ông kể rằng; trước kia khi nghĩ về nước Mỹ ông thường hình dung những ngôi nhà chọc trời, nhưng khi máy bay hạ cánh, tất cả bị đảo lộn.., người hướng dẫn nói rằng chúng ta đang bay qua thành phố X..., nhưng qua cửa sổ ông thấy như đang bay qua một cánh rừng vậy.., toàn cây là cây, rất ít những ngôi nhà cao vươn lên.., rồi ông kể về tiêu chuẩn một ngôi nhà ở thành phố này, diện tích phải là mấy trăm mét, nhà phải cách đường và cách nhà hàng xóm là bao nhiêu...
Thứ hai là sự đầy đủ về phương tiện. Có một thiết bị phòng mổ quý lắm, ở Việt Nam chưa có và ở Pháp (Năm trước đó ông đi Pháp) cũng rất ít nhưng khi đến thăm một bệnh viện thuộc một bang miền tây ông ngạc nhiên thấy nó ở hành lang. Hỏi những đồng nghiệp Mỹ rằng; máy quý thế sao lại để đây thì được trả lời: Máy có vấn đề, đã được thay cái khác, cái này để đây, chờ mang đi hủy.
Thứ ba là vấn đề chủng tộc. Có một loại ống thở dùng trong mỗi ca gây mê, đắt tiền lắm, ở Việt Nam chưa có, thầy kể rằng; Tao thấy nó dùng cho một người phụ nữ da đen, xong việc, nó rút ra rồi vứt toẹt vào sọt rác..., từ đó, tao cứ mắt la mày lém nhìn cái thùng rác, thèm và tiếc.., thấy vậy một đồng nghiệp Mỹ hỏi;
-Hình như ông phát hiện điều gì..?
-Vâng! Cái ống này quý lắm..., ở đây (Mỹ) tiêu chuẩn nào thì được dùng..?
Người đồng nghiệp cười mà nói.
-Nếu cần thì Tổng thống cũng được dùng và.., ông thấy đấy.., người đàn bà da đen này thất nghiệp.., cũng chỉ thế thôi.
Thể diện, sỹ diện biến mất, ông thầy kể tiếp, tao đánh bạo.
-Thú thực, chỗ chúng tôi chưa có.., tôi có thể.., rửa cái trong kia (Sọt rác) mang về không..?
-Không được..! Không được...! Thứ này chỉ dùng một lần.., để tôi nói với người Y tá trưởng, nếu được sẽ tặng ông một cái hẳn hoi.
Tao mừng rơn, thầy tôi tiếp, nhưng trước khi ra về, cô y tá trưởng da đen bóng, chạy đến lễ phép.
-Thưa ông! Giáo sư ... đã nói với tôi nhưng rất tiếc, việc này vượt quá thẩm quyền của tôi.., tôi hứa sẽ thưa lại và nếu được sẽ gửi sang tặng ông..
Lúc ấy mới tiếc ngẩn tiếc ngơ, giá nó cứ để yên mình mang về có phải chắc..., về mình á..., có mà dùng được vài chục ca nữa...!
Ông thầy ghé tai tôi nói đùa.
-Dũng ạ! Vào viện của Mỹ.., khó... chết lắm...! Vào viện của ta.., khó sống lắm...! Mà .., tao bảo thật nhớ..., có khi ... tao còn "Phân biệt chủng tộc" hơn chúng nó í chứ...! Rất tôn trọng... nhưng vẫn thấy khang khác...!

Sau hôm ấy tôi lại biết thêm về nước Mỹ và người Mỹ.

Thế rồi quan hệ hai nước được mở rộng hơn, các chuyên gia Hoa Kỳ sang bệnh viện Việt Nam nói chuyện, giảng bài. Lần đầu tiên một Giáo sư về ngoại niệu, người Mỹ gốc Hung Ga Ri, sang nói ở Việt-Đức, Bệnh viện phải nhờ Gs Khải (Tim mạch Bạch Mai) làm phiên dịch. Sau lời giới thiệu "hoành tráng" của phía ta, vị Gs còn khá trẻ, quần bò, áo phông (không com lê, ca ra vát như những người đến từ các nước phát triển khác) đứng dậy đáp lễ bằng mỗi một câu.
-Gút áp tơ nun! E vờ ri bo đi!
Rồi ông ta vào bài ngay, thay vì đứng ở cái bục có đèn và hoa tươi, ông đi đi lại lại và có lúc ghé đít ngồi lên mép bàn.., những hình ảnh đang chiếu về sỏi đường niệu, mọi người đang chăm chú nhìn và nghe bỗng có một bức ảnh bãi biển, ông Gs như sững lại rồi.
-À...! Đây là bãi biển..., đây là nhà tôi... cách bờ biển... mét..,
Người nghe như được dãn ra, cười một tý và bài chuyên môn lại tiếp tục..., thế rồi lại.
-À...! Đây là khoa bệnh của tôi, đây là các Đốc tờ..., tay này người Ấn độ... cậu này gốc Ít Sờ Ra En..., đây là cô y tá...

Sau buổi ấy, tôi biết thêm về phong thái thực dụng, hiệu quả trong cách báo cáo khoa học của Bác sỹ Mỹ.

Tôi được tham dự lớp "Phớt ét" (Cấp cứu ban đầu) do các bác sỹ Mỹ giảng tại Hà Nội. Tổng kết lớp học..., phát bằng rồi..., ông Gs mới ra cho tất cả học viên một câu hỏi:
Tại một thị trấn hẻo lánh, sáng tinh mơ, bạn (Học viên cấp cứu ban đầu) phát hiện trong khu vườn nhà nọ, một người nằm im trên cỏ, không biết còn sống hay đã chết, VIỆC ĐẦU TIÊN BẠN PHẢI QUAN TÂM LÀ GÌ?
Người bảo phải bắt mạch xem tim còn đập không, tốt hay xấu. Người bảo phải đặt một sợi bông vào mũi xem còn thở không, kẻ lại bảo phải hô hấp "Mao tu mao" ngay... người lại bảo, chỉ cần sờ xem còn ấm hay đã lạnh...
Ông thầy nói: Tất cả đều đúng và cần thiết nhưng chưa phải điều đầu tiên.., không ai nghĩ được điều gì hơn, ông giảng viên mơi đưa tình huống:
Giả sử có kẻ sát nhân, hắn kéo nạn nhân vứt đấy rồi ngồi chờ đâu đó với chiếc máy ảnh trên tay, hắn chụp những bức ảnh khi bạn tác động đến nạn nhân rồi hô hoán lên.., cảnh sát sẽ làm rõ trắng đen nhưng ít nhất thì bạn cũng bị phiền phức một thời gian.
Cả hội trường ồ lên, hóa ra trước khi tiến đến gần nạn nhân bạn phải hô hoán lên, gọi càng nhiều người đến càng tốt, những người này sẽ làm chứng cho công việc của bạn, giúp bạn cấp cứu nạn nhân, đi gọi xe cấp cứu và cảnh sát tới.
Để học viên bớt ồn ào, ông Gs lại lắc đầu vì đấy vẫn chưa phải việc đầu tiên, cuối cùng ông đưa ra những tình huống gợi ý: Ngộ nhỡ nạn nhân đang nằm trên một dây điện cao thế.., bên cạnh một hóa chất bay hơi rất độc, hay một con rắn cực độc ... chỉ cần bạn đến gần là mất mạng thì ai sẽ là người cứu bạn và nạn nhân kia...? Rồi ông kết luận:
-Trong mọi tình huống, điều đầu tiên bạn phải quan tâm, phải làm trước hết, đó là nhanh chóng quan sát xem liệu có gì nguy hiểm đến tính mạng của chính bạn hay không..? Sau đó/hoặc đồng thời là hô hoán gọi người giúp đỡ...

Ồ..! Hóa ra người Mỹ không chỉ biết làm bom nguyên tử, chỉ biết bắn giết và hãm hiếp.., họ rất tỷ mỷ, thực tế và hữu hiệu.

7-3 LUẬN TỘI ĐÀN ÔNG..!

Tối nay mùng 7 tháng 3

Mấy chữ gọi là, luận tội chúng em

Nhưng ngẫm cho kỹ mà xem

Tội em thì ít, chị em thì nhiều

Khổ vì cái mắt cứ điêu

Cứ sắc lèm lẹm cắt diều chúng em

Đã biết chúng tớ đang thèm

Cái eo cứ thắt không xem sao đành

Khổ vì khuôn mặt như tranh

Đi qua không ngắm có đành được không

Bên này ngó thấy hở mông  

Bên kia hở ngực em trông đằng nào..?

Nên mặc đất thấp trời cao

Em ôm đầu máu nhảy vào liều thân

Khổ vì chẳng ném ra sân

Lại ngúng lại nguẩy lúc gần lúc xa

Thế là thành tội chúng ta

Tội ông thì ít, tội bà nhiều hơn./.

CA NGỢI THANH HÓA..!

Tin đưa rằng!
Đường quốc lộ số 1 vừa được nâng cấp nhưng nhiều đoạn qua Thanh Hóa bị dân chúng "Thoải mái-tự nhiên" dỡ bỏ dải phân cách cứng, họ dựng cái cọc, đính cái mâm nhôm sơn đỏ có vạch ngang màu vàng... rực rỡ hơn mấy cái biển của giao thông công chính rồi thản nhiên qua lại cho tiện.
Trên thế giới này có đất nước nào như Việt Nam...? 
Trên cái đất nước "Ra ngõ gặp anh hùng" này có nơi đâu "Bất khuất" hơn Thanh Hóa..?

Mượn nhạc bài ca ngợi anh Nguyễn Bá Ngọc, Phẫu tôi nghêu ngao mấy câu kính tặng các bác: Duy Đức, Trịnh Tuyên.

Đây Thanh Hóa anh hùng thấy dải phân cách vướng chân
Nêu cao trí tự cường đem về lót sân
Yêu mấy phút hơn cuộc đời
Băng qua mặc kệ xe hơi
Trí anh hùng trên đất nước mình chẳng đâu hơn
Xe qua đường
Xin anh nhìn xem
Cái mâm đỏ vạch vàng chễm chệ
Anh đi thẳng đi!
Chớ có tạt ngang!
Cái lối này dân làng qua lại
Ta nên tự hào
Nhân dân làng ta
Kiến trúc đường tiện lợi hơn cả chàng La Thăng!

VỘI VÀNG Hội Lim, ĐỦNG ĐỈNH Thụy Khuê

Từ chối tất cả những lời mời và tảng lờ những người mình muốn mời, tôi lên chương trình đi hội Lim với nhà cậu em, anh vợ nó đi lính cùng tôi, mỗi khi nhà nó có vấn đề gì về sức khỏe lại í ới gọi... lâu ngày từ quen thành thân.

Nó mê đi câu, thi thoảng lại tạt qua biếu anh con cá ngon hoặc nó, hoặc bạn nó câu được.

Đứa gái đầu đang học năm thứ hai Sư phạm, con trai mình thì mãi chả chịu tìm vợ.., thế nên tổ chức chuyến này cho lửa-rơm gần nhau, biết đâu ngộ nó cháy thì may.

Đổi trực, 4h30 qua cơ quan đón con, xuống Ngã tư sở đón vợ chồng con cái nhà nó, đang đổ săng thì mụ vợ gọi, cũng muốn đi... ô kê, quay lại đón.

Bác Tạc, cô con gái nuôi (Con dâu bác) í éo gọi.

-Đến đâu rồi...? Mới cầu Thanh Trì á..? Muộn thế..., rồi, anh chờ ..!

-Bố đến đâu rồi..? Năm nay phải ăn cơm nhà con đấy...! Chúng con chờ..!

Vào Từ Sơn, nó lại gọi.

-Bố vào thẳng nhà con nhé, trong ông đang có khách của chú Quang (Em chồng nó)

Chồng con nó ra tận đường, đội mưa đón ông, mừng tuổi bà cô tàn phế, mừng tuổi các cháu, vợ chồng nó te tái bưng mâm cỗ tú ụ ra thì ông Tác đùng đùng phóng đến.

-Tôi gọi chú không nghe máy là thế nào..?

Mở máy ra thấy cuộc nhỡ thật, đang ú ớ thì ông quay sang mắng các con.

-Chú lên là phải vào bố trước, khi nào bố giao nhiệm vụ, các con mới được tiếp thay bố...! Thôi, để đấy..! Vào cả trong nhà..., khách của cháu Quang đang chờ.

Cái Lan phụng phịu úp lồng bàn vào mâm, cả bọn lủi thủi lên xe.

Hình như ở đây, vào ngày hội, nhà nào đông khách là ... sướng lắm...! Ba mâm cỗ trải hết ba gian nhà, bọn công ty địa ốc gì đó đã ngồi yên vị, ông Tạc trịnh trọng nói lời chào đón, tôi đặt lễ lên ban thờ chắp tay vái rồi khai tiệc.

Thật sự là mâm cao cỗ đầy, canh bò, ngan xào, gà luộc, những đĩa bánh trưng xanh rền thơm phức vừa mới vớt sáng nay... Giao lưu, chào hỏi, giới thiệu.., say lúc nào không biết. Tôi vỗ tay cho mọi người im lặng rồi lên giọng Bố gọi thằng con nuôi đến, nó (Đã ba con) ngoan ngoãn đứng khoanh tay.

-Anh là lớn trong nhà..., tôi hỏi..., khách của em đến đông vui thế này..., tiệc anh chuẩn bị như thế đã được chưa...?

Thằng cu lúng túng không biết ông bố “Giả cầy” này thật hay đùa, say hay tỉnh..

-Ý tôi là anh còn đặc sản gì chưa mang đãi khách không...? Nếu đủ rồi để chúng tôi đi về.

Cả nhà im phăng phắc, vài anh mắt khó chịu của đám khách nhìn nhau, thằng Quang nhanh nhảu.

-Cháu hiểu rồi...! Cháu hiểu rồi..! Xin chú cho anh Tuyền ngồi xuống...

Chúng nó ngồi xếp bằng tròn đối mặt nhau.

Khách đến.. í ..,chơi.. í a.. nhà...à          

Chúng nó hát hết bài mời trầu, vỗ tay rầm trời, bọn khách lạ lại lần lượt mang rượu đến.

-Gớm..! Bác làm chúng cháu chả hiểu gì...! Sợ quá...! Cảm ơn bác..!

Tan tiệc, vội vàng đưa chúng sang nhà ông Chiến, nơi năm ngoái nhà báo Lưu Manh Hòa chết mê chết mẩm mấy liền chị.

Ông Sồi giới thiệu, bỏ 100 vào cái đĩa rồi ai nấy tự lo chỗ đứng góc nhìn cho mình.

Cái Quan họ cổ cũng lạ, không hoàn toàn mượt mà duyên dáng như những bài mới những bài phỏng theo làn điệu cổ.., nếu ví cái ê a, í ơi như cánh diều êm ả thì cánh diều ấy thi thoảng lại bị rơi tụt xuống bởi những cái Hự.., hạ..., cái dấu lặng tròn ấy thoạt nghe rất khó chịu nhưng phải nghe, phải quen rồi mới thấy hay, thấy hay rồi mới nghiện, cứ chờ như chờ câu đổ trong cải lương vậy.

Ông Chiến đến ngồi bên, nói về khâu chuẩn bị và mong khách thông cảm, ông tặng một đống đĩa quay ở nhà ông những năm trước và một bị kẹo lạc.

Dắt chúng nó lang thang ra đình, vào làng... chẳng đâu hơn được nhà ông Chiến, hát quan họ mà dùng Mic phóng âm, mà có nhạc đệm là ... Vứt!

Đúng là bố không khôn thì đẻ ra con đần, tìm mọi cách cho nó tách đoàn, cho hai đứa trẻ gần nhau mà nó... chả làm ăn được gì... Phí cả công.

Về đến nhà (Hà Nội) vẫn chưa đến 12 .., đi nghe quan họ mà quá đi ăn cướp ..! Sao thằng con mình nó .., ngu lâu thế không biết...! Chả phải tay ông...!

=-=-=

Sáng nay đưa con gái đi thi, thi Ây eo 5 chấm 5 ở Hội đồng Anh, 20 Thụy Khuê. Chỉ còn phần nói, chắc nhanh thôi, lùi xe vào được chuồng, ngẩng mặt lên thấy một em béo ị, to đùng lúc lắc đến.., nó tỳ tay vào cái gương chiếu hậu mà xót hết cả ruột (Xe của chú em, nó chưa cho tôi mua xe mới, chờ rẻ hơn đã).

-Anh vào tắm à..?

Mẹ kiếp, mới sáng ra đã tắm táp gì, có bẩn đâu mà tắm...

-Không! Anh đưa cháu đi thi..

-Thi Anh hả, mất tiền đấy...

-Bao nhiêu...?

-Ba mươi nghìn...

Ô Kê.., đến sớm cả tiếng đồng hồ, máy tính không mang, làm gì đây...?

Xuống phố, định kiếm cốc nước trà.., đảo mắt tìm người chủ quán nào có nét thân thiện thế rồi mắt bị hút vào một con ngõ.., phải rồi, những dịch vụ trong ngõ thể nào độ tin cậy cũng cao hơn.., mà..., tại sao không tranh thủ dạo trong những con ngõ này nhỉ.., những con ngõ rất lâu chưa vào, thậm chí cả đời chưa vào..., biết đâu chả thấy điều gì kinh khủng đến thú vị như hôm lang thang trong khu tập thể Đường sắt Ngọc Khánh mới thấy những dãy nhà chỉ cách nhau 6-7 mươi cm, vừa là lối đi vừa là cống.., hôi rình.., tối om.., và không hiểu sao họ vẫn dắt được xe máy vào nhà..., Hà Nội bây giờ, cái gì cũng ngược hết cả lại, chỉ có mấy ông nhà báo viết quen tay, mấy thằng tuyên huấn, tuyên truyền mắt mờ hay không có mắt mới leo lẻo viết Hà Nội đẹp, Hà Nội thanh lịch...

Ngõ dọc, ngách ngang, lác đác trong những bức tường xây kịch mép ngõ vẫn còn những nhà xây lùi vào trong, bớt ra khoảng vườn, mảnh sân.., thế mới có không khí mà thở và đủ dũng khí cho mình lang thang...

Dừng chân trước một cái cây to bằng người ôm, đoạn gần gốc có ổ hà mục nhìn xuyên được sang bên kia, hình như duối..., một bà lạch bạch xách nải chuối xanh từ ngoài vào.

-Bác cho hỏi, đây có phải cây Duối..?

-Vâng..! Duối đấy ạ...!

-Quý nhỉ.., chắc lâu đời lắm...?

-Vâng! Tôi lớn lên nó đã to như thế này.., trước, đây là cái hàng rào...

Một cái cổng, chắc kiểu bán mái, có cánh mở vào trong như ở các làng quê xưa, giờ chỉ còn bức mặt tiền, một bên trụ nằm giữa ngõ, phía trên gạch đặc, vữa có vôi cát, phía dưới gạch lỗ, mạch xi măng nhẵn thín..., một ông mở cửa đi ra, tay bưng bát cháo.

-Chào anh! Cái trụ cổng này có phải đã được làm lại..?

-Ui dào..! Chắc thế..! Nhưng đập đi thôi..., ngõ đã hẹp còn vướng...!

Qua cái cổng, ngách còn tách ra vài ngách nhỏ hơn nữa, mỗi ngách ấy lại thấy vài ba cánh cửa... Thế đấy, khu này trước kia hẳn là của một nhà kha khá, hòa bình lập lại (1954) những người kháng chiến về chiếm, người Hà Nội lại “Hiến cho nhà nước” một lần nữa.

“Hiến cho nhà nước”, cái hành động chỉ ở Việt Nam mới có và cũng chỉ diễn ra ngần ấy lần, khi nhà nước VNDCCH mới ra đời, khi Việt Minh về “tiếp quản thu đô” và khi đạo quân, trong đó có tôi, vào “Giải phóng Sài Gòn”.

Người ta hiến đến đâu..? Không hiến cũng bị mất đến đâu..? Thế rồi những người “Được phân” những người “Chiếm được” và không loại trừ cả con cháu chủ nhà bán dần đi.., thằng cha bưng bát cháo chắc chắn không thuộc con cháu chủ nhà, họ là những người muốn giữ cái cổng của ông cha lại.

Dừng chân trước Xí nghiệp xe điện (Nhà máy tàu điện cũ), cảnh xưa còn khá đầy đủ, nhớ ngày còn bé qua đây thấy đường ray chằng chịt như ga Hàng Cỏ, ngày đêm trong nhà máy phát ra những tia sáng hồ quang, bây giờ mặt đường đã được nâng lên nhiều lần nhưng cái đường ray cho cánh cổng cũ vẫn còn.

Thêm mấy bước bỗng thấy bên kia đường một kiến trúc là lạ..., lạ thật, một ngôi biệt thự kiểu Tây còn gần như nguyên vẹn... Thứ này cách đây 15-20 năm nhiều lắm, dọc đường Trần Hưng Đạo, Lý Thường Kiệt, Hai Bà Trưng, Quang Trung... đầy!

Tuy mỗi biệt thự có hàng chục hộ sinh sống nhưng cơ bản kiến trúc cũ vẫn còn nguyên.., chỉ có ngần ấy năm bỗng thành của hiếm, nếu không tính mấy nóc ở khu “Tử cấm thành” thời nay.

Thời Tây, bên cạnh những trường học, bệnh viện, nhà máy là biệt thự của giám đốc, ví như biệt thự của Giám đốc bệnh viện Xanh-pôn ở đối diện với cổng 12 Chu Văn An, sau ông Hoàng Minh Giám được phân ở đấy và được gọi là nhà ông Giám. Những năm cuối 90, bà Giám cho thuê mở quán cà phê và cũng được gọi là cà phê ông Giám mặc dù chủ quán treo cái biển tổ bố “Cà phê hoa giấy”, họ đặt tên thế vì góc vườn có gốc hoa giấy to bằng người ôm, không hiểu có từ thời Giám đốc Bệnh viện hay ông Giám trồng từ ngày đến ở.

Vài năm mà thay đến chục người chủ quán, khi thì cà phê ca nhạc, tiếng trống tiếng ghi ta Bass dựng đứng bệnh nhân dậy, tiếng hát của ca sỹ xoáy vào tai Bác sỹ không cho ai ngủ..., lúc lại cà phê đèn mờ.., có thằng Bác sỹ giao ban xong sang làm hai quả trứng vịt lộn rồi vào gọi cà phê, vừa ngồi xuống nó đã bật dậy, sờ tay vào đít quần, đưa lên mũi rồi nôn thốc nôn tháo, mọi người chạy lại, té ra nó ngồi phải cái bao cao su “Đã sử dụng đêm qua” khách để quên trên ghế, nhìn quanh thấy vài cái tương tự, cái nhoe nhoét trên sàn xi măng cái vắt tòng teng trên hàng rào sắt.

Khoảng giữa những năm 2000 thì các kiến trúc ấy biến mất, cái bị phá hoàn toàn, cái thì bị những nhà, những ki ốt mặt tiền che lấp.

Tôi đứng bên đường ngắm cái kiến trúc bảy phần Tây, ba phần Tàu, hai bên cổng cao nhiều hơn to là đôi câu đối chữ Nho, chất liệu mảnh gốm men xanh, rộng nữa sang hai bên là hai bức tường hình cung mà phần phía trong đã được người ta chiếm dụng làm nhà, cánh cổng sắt đặc, trừ phần áp đất đã rũa như thanh sô cô la bị chuột gặm nham nhở thì hầu như còn nguyên vẹn, trên cao có con số 1926, hẳn là năm khánh thành.

Một bà bán nước đang lúi húi dọn hàng ngay dưới cánh cổng.., đằng nào cũng đợi con đến 2 tiếng nữa, tôi sang đường, gọi cốc trà nóng rồi nhâm nhi ngôi biệt thự.

Bà chủ quán có con mắt bên trái như hạt thóc nếp nhưng bên phải lại như hạt thóc lép áng chừng háo chuyện, nhanh nhảu bắt nhời rồi kể thông thốc

-Bác ngắm ngôi nhà này hả, của ông chủ nhà máy điện đấy, người ta...

-Nhà máy tày điện chứ..!

Tôi ngắt lời

-Thì vâng..! Đây này...

Chỉ về phía xi nghiệp xe điện Hà Nội, bà tiếp

-Người ta đi Pháp rồi..., đe...èo mẹ! Bảo là người ta hiến cho nhà “lước” nhưng thực ra là cướp í mà...

-Sao lại thế chị...?

-Thì bác bảo.., dân Hà Lội, dân Bùi Chu, Phát Diệm đi tàu há mồm ngầy ấy, có ai mang được gì đâu..., đe..èo mẹ..., nhà lước về chiếm rồi lại bảo người ta hiến.., gần đây có ối người về đòi đấy..., nhưng mà đe.. èo mẹ..! Đòi thế đéo là được với ông nhà lước lày... Mà cứ bảo người ta phản động.., bây giờ người ta ở Tây ở Mỹ chả sướng..., đéo khổ như ở nhà..., đe... èo mẹ! Những nhà ở lại là đéo phản động được thì đành chịu đấy chứ...

Hình như chọc phải tổ kiến lửa, tôi cố giữ nét mặt thật bình thản, chậm rãi giảng giải

-Thì cũng chả hay ho gì phải sống tha hương đâu chị, với lại tôi thấy thành phố cũng thay đổi nhiều đấy chứ.., nhà cao cửa rộng, ô tô xe máy đầy đường, hàng hóa thừa thãi...

-Vâng..., nhưng bác bảo.., toàn bọn ở đẩu ở đâu về cướp đấy.., chúng tôi á... nhà nào cũng phải hiến cho nhà lước, ló chỉ bớt lại cho đủ ở thôi, thế rồi chúng ló bán đi bán lại.., mới thành đông nhung nhúc như thế lày chứ... giàu có là chúng ló chứ dân gốc ở đây hết đường sống rồi..., đấy bác bảo.., nhà tôi trước kia bốn số nhà, đất cát cả vài mẫu..., ngày xưa ra đây đã vắng lắm rồi... thế mà ló cướp cha ló hết, tôi phải ở tít trong ngách í.., có hơn hai mươi mét thôi.., chả làm được gì nuôi con thì ra đây, có thế lày thôi mà lay ló hành, mai ló hành đấy bác ạ.., khốn lạn lắm...!

Không muốn lạc vào nỗi oán hận của bà ta, tôi ngắt lời.

-Tôi xin lỗi hỏi.., năm nay chị bao nhiêu..?

-Bẩy mươi rồi đấy, thế chú..?

-Chị hơn em mười tuổi.., thế mà nom trẻ thế...! Em hỏi, là vì nãy thấy chị nói đến “tàu há mồm” lâu lắm rồi mới được nghe..., chị có biết tàu há mồm nó như thế nào không?

-Biết đâu.., là nghe người lớn bàn bạc thì thào thế..., thì là cái tầu ló há mồm ra cho người ta chui vào để đi vào lam chứ gì...

-Vâng! Cái tàu biển to lắm nhưng mũi không nhọn mà như cái phà í... cả làng, cả xã chui vào vẫn vừa...

Lại phải ngắt chuyện lần nữa.

-Bây giờ trong này là báo...?

-Báo Thống kê.., bác muốn thì cứ vào mà xem, giữa là nhà chính của ông í, tòa bên kia là ga ra ô tô, tòa bên lày là để cho gia nhân.., là người giúp việc, đầu bếp, lái xe í mà.., họ cũng theo ông chủ đi hết rồi..., bọn thống kê ló chia nhau.., có đường ô tô đi quanh nhà đấy bác ạ..., bác vào mà xem.

Ngay sau hai trụ cổng là hai cái chậu hoa hình bát giác, mỗi mặt đều có chữ Nho, cái chậu to và nặng quá hay vì ý thức, hay ngẫu nhiên mà còn gần như nguyên vẹn, ngôi nhà có sảnh giữa, nếu nhìn từ trên cao sẽ thấy hình chữ E, mái sảnh theo kiểu Trung Hoa nhưng phần thân nhà lại kiểu Pháp với cửa chớp, kính mái lợp ngói tây có ống khói...

Chính giữa là bồn non bộ, hai bên là hai bể nước với hình hoa văn á đông, bể xây kín nhưng nhô lên cái vòm nhỏ áng chừng để múc nước, cánh cửa sắt dày lắm, cái khóa sắt to bằng bàn tay cũng bị gặm nham nhở như phần thấp của cánh cổng chính, í chừng nhiều chục năm nay chưa ai mở.., trên nóc bể người ta để những chậu cây..

Dạo quanh một vòng rồi quay lại quán nước, nói với bà chủ vài câu nữa bỗng thấy một người phụ nữ cùng một cậu con trai đẩy cái xe ba bánh thấp tè đến, bánh xe lăn trên mặt đường tạo ra thứ âm thanh vù vù lâu lắm mới gặp. Trên xe là cả cái giát giường, trên cái giát ấy là gọn gàng nhưng đủ thứ, hai mẹ con nhẹ nhàng nhưng nhanh nhẹ chuyển xuống, cái lò than tổ ong, cái soong nhôm to bốc khói, ghế nhựa, bát đũa và một chồng những cái đĩa nhựa rất to.

-Bún gì đấy chị?

Tôi hỏi.

-Không.., cháo lòng đấy...!

Mải xem hai mẹ con họ triển khai tôi không để ý.

-Bác làm ơn ngồi sang bên này cho chị ấy dọn hàng.

Giật mình quay lại, một bà đeo cái tạp dề đang moi từ trong góc cổng ra những cái ghế, ngánh hàng vừa đặt xuống.

-Thế chị này bán gì..?

-Giò chả, nem chạo...!

Tôi trả tiền, chào chị chủ quán.

-Rảnh bác lại ra sơi lước nhé, lói chuyện với bác thích..! Hì hì..!

Nửa bên phải cánh cổng ấy, ngoài hàng “Lước”, giò chả nem chạo còn một chị bán báo.., không biết lần cuối cùng tôi mua báo cách đây đã mấy chục năm.., ngắm mãi chỉ thấy tờ Văn nghệ công an may ra còn có cái để đọc.

Chui vào xe, vừa mở tờ báo ra thì con gái gõ cửa, tôi hỏi.

-Á iu hăng ri?

-Nót i ét!

-Ken iu hép mi..?

-Hoát..?

-Thếch săm phâu tâu..?

-Ô kê! Iu a hoen khăm..!

Hai bố con đi bộ ngược lại.., cháu quay, chụp rất tỉ mỉ, một ý nghĩ chợt đến, tôi hỏi.

-Cháo lòng nhé?

-Ô kê!

-Cho tôi hai cháo chị ơi!

-Vâng! Bác lấy ghế ngồi hộ em với..., có ngay đây ạ! Bác ăn giồi tiết hay giồi mỡ

-Tiết, chị ạ!

Nhìn một cái là biết ngay, tôi lấy 3 ghế, một cái làm “Mâm” .., hóa ra cũng chưa thật đúng, những cái đĩa nhựa to kia mới là mâm.

Một ông già nom rất nghệ sỹ loay hoay dựng cái Mô bi lét dưới đường.

-Bác cho hộ cháu xe sang bên đường kẻo công an..!

-Tao mua mang về mà...! Đéo bắt được của tao đâu..., đéo sợ.., cho...

Một bọn trẻ gọi mười xuất, mấy mẹ con (Giờ đã thành ba) tíu tít

Một ông trạc ngoài 50 phóng cái SH đến

-Bác ơi, nhà cháu hết mất rồi...

Ông kia tiu ngỉu, đứng đần ra một lúc mới chịu quay xe.

Uống nước, bà chủ quán lại te tái

-Con gái bác à..? Gớm! Giống bố quá..! Đấy .., bác xem, bọn em toàn dân gốc ở đây đấy!