THẾ NÀO LÀ ... LỊCH SỰ...!

(Dưới đây là những suy nghĩ của cá nhân, không có ý đúng-sai)

Vấn đề này, vì quan tâm nên dù đã viết nay lại muốn viết thêm)

Lịch sự, vẫn được chúng ta vẫn nhắc đến hàng ngày, vẫn là chuẩn mực để noi theo, để tự hoàn chỉnh mình, để xem xét..., để đánh giá..., và để phán xét.

Tình cờ, tôi cứ gặp, cứ nghe những nhận xét, phán xét ấy và đồ rằng có người hiểu sai về khái niệm lịch sự..., người sai ấy là ai...? Có thể là ... chính tôi...!

Có người bảo: “Lịch sự” cũng như “Yêu”, khó giải thích lắm..., và không thể đưa ra một khái niệm, hay định nghĩa được..., “Yêu” thì tôi chịu, nhưng “Lịch sự” thì hình như ... không đến nỗi khó thế.

Vậy Lịch sự là gì...?

Thường nghe:

-Ôi...! Bộ quần áo lịch sự quá...!

-Chiếc Méc sê đét mới lịch sự làm sao..!

-Ngôi nhà của vợ chồng nhà ấy... lịch sự lắm...!

-Bữa tiệc cưới thật là lịch sự...!

Nói như thế có gì đúng...? Sai...?

Lại từng nghe:

-Họ ăn mặc lịch sự quá...!

-Họ tiếp khách lịch sự quá...!

Nói như thế có hoàn toàn đúng...?

Như vậy “Lịch sự” từng được gán cho: Sự vật, sự việc, hành động.

Bây giờ ta thử phân tích theo từng cái sự ấy để xem “Thế nào là lịch sự”

Sự vật:

Tôi đã lấy ví dụ; Có cặp vợ chồng trẻ may được bộ quần áo đẹp lắm, cầu kỳ lắm, hợp với vóc người và màu sắc lắm..., vải đắt tiền lắm, công may cũng nhiều tiền lắm..., và quan trọng là khi họ mặc vào ai ai cũng khen... ghê lắm, không thể chê vào đâu được...!

Họ mặc bộ ấy đến dạ hội, đến những bữa tiệc, tiếp khách sang trọng... và được mọi người ca ngợi, người chủ rất hài lòng ... Họ có lịch sự không...? Hẳn là có...! Họ lịch sự vì họ đã làm đẹp lòng người đã mời họ.

Nếu ngược lại, trong hoàn cảnh ấy mà họ ăn mặc quá tồi tàn khiến mọi người lấy làm lạ, người chủ không nói ra nhưng hẳn không vui. Họ có lịch sự không...? Hẳn là không....! Họ không lịch sự vì họ đã làm phiền lòng người mời họ.

Rồi họ đến đám cưới người bạn ở vùng quê nghèo khó, nhà bạn cũng nghèo, mọi thứ, từ cỗ bàn, trang trí, quần áo cô dâu, chú rể đều “Dưới mức bình dân” mà vẫn mặc bộ quần áo sang trọng kia..., khi họ mở cửa chiếc xe đắt tiền, bóng loáng bước xuống, tất cả những ánh mắt trong đám cưới đổ dồn về họ, bỗng họ thành trung tâm của đám cưới...., cô dâu chú rể có tủi thân không...? Họ có lịch sự không ...? Tôi cho là ... Không! Họ không lịch sự vì đã làm mất vị thế trung tâm của cô dâu chú rể, khiến họ phải buồn tủi.

Ngược lại, biết nhà bạn nghèo, họ ăn mặc bình thường, gọn gàng, sạch sẽ, họ gửi ô tô ở xa rồi đi xe ôm vào, tới nơi, họ hòa nhập với khách, cùng hướng về đôi vợ chồng mới ... Họ có lịch sự không...? Tôi bảo là ... có!

Như vậy, bản thân sự vật như bộ quần áo, cái xe, ngôi nhà, mâm cỗ... không thể nói là lịch sự hay không, chỉ có thể nói đắt hay rẻ tiền, sang trọng hay không mà thôi, trong hoàn cảnh này nó lịch sự và trong hoàn cảnh khác nó “Bất lịch sự”.

Giờ sang sự việc:

Tổ chức một bữa tiệc, một cuộc hội thảo mà những chủ nhân ra tận cổng đón khách, có bãi để xe, thậm chí có người đưa xe của khách vào bãi, vật chất (Đồ ăn, uống) đủ và nhẹ nhàng, những nhân vật chính vui vẻ chào hỏi, nói chuyện với từng khách..., tan tiệc lại tiễn khách ra tận xe với những lời cảm ơn, chúc, và xin lỗi nếu có sơ suất, khiến khách hài lòng... Tôi bảo..., thế là lịch sự!

Ngược lại, chỉ lo thật nhiều rượu thịt, những miếng thịt chặt, thái thật to để thể hiện sự sung túc..., mời lấy lệ rồi mặc khách ăn với nhau, ăn xong, chỗ rửa tay không có, lúc khách về chỉ giơ tay chào chứ không đứng dậy... khách có cảm giác như được... “Cho ăn”..., người ta có hài lòng không...? Tôi bảo..., đến kẻ tham ăn tục uống nhất cũng không thể hài lòng! Chủ có lịch sự không ...? Tôi bảo... Không!

Như vậy không có sự việc lịch sự mà chỉ có cách thực hiện lịch sự hay không mà thôi!

Lại đến hành động: (Xin các bạn đừng cười vì tôi lấy một ví dụ hơi “Thô thiển”)

Chỗ đông người, đặc biệt nơi đang vui vẻ hay nghiêm trang, đang nói chuyện trước mọi người, bỗng bạn mót... Trung tiện..., bạn sẽ làm thế nào...?

Nếu bạn vờ rút điện thoại rồi đi ra chỗ vắng, cẩn thận hơn nữa bạn đến chỗ để gió không đẩy được mùi vào trong kia, bạn hành sự, đợi một lúc cho bay hết mùi rồi mới tươi cười bước vào.... Thế là bạn đã.... lịch sự!

Ngược lại, bạn vô ý tuột ra tại chỗ, âm thanh và mùi của bạn khiến mọi người khó chịu... bạn đã có hành động ... “Bất lịch sự”!

Tương tự như vậy, trên xe, trong quán cà phê..., tóm lại là ở chỗ ..., có những người khác mà các bạn nói, cười quá to khiến mọi người khó chịu là bạn ...”Bất lịch sự”. Ngược lại, bạn nói đủ cho nhau nghe là... “lịch sự”.

Về giờ hẹn, tôi phải kể lại câu chuyện.

Tháng 5/1975, tại Sài Gòn, ông Kỹ sư canh nông VNCH hẹn ông em họ, kỹ sư vô tuyến điện từ Hà Nội vào tiếp quản đài SG, 7h sáng chủ nhật tới thăm nhà. Ông Nam chuẩn bị tư thế và 7h kém 5’, ra mở cổng..., đã thấy ông Bắc đứng đấy từ bao giờ.

Gặp tôi, ông Nam nói.

-Cán bộ Miền Bắc lịch sự quá..., đến trước hẹn mà không gọi cửa...!

Còn ông Vô tuyến cứ trầm trồ.

-Người Sài gòn lịch sự thế..., hẹn 7h mà kém 5’ đã mở cửa đón khách.

Ông Bắc, nếu đến muộn, để chủ nhà lo lắng thì hẳn là bất lịch sự..., nhưng đến sớm mà bấm chuông ngay, ngộ người ta còn dở việc khác hay chuẩn bị tiếp mình chưa được như họ muốn, lại là bất lịch sự.

Nếu đúng giờ mà cửa vẫn đóng, khách bấm chuông, chờ đợi sẽ tự hỏi..., không biết ông Nam có thực sự muốn tiếp mình hay chỉ xã giao, tương tự như vậy nếu vào nhà mà bàn ghế còn xộc xệch, vợ con mắt mũi còn lèm nhèm, vội vã thu dọn..., khách sẽ có cảm giác làm phiền gia chủ.

Như vậy, bản thân động tác trung tiện, nói to, cười to, không có tội tình gì nhưng thực hiện nó ở đâu, như thế nào mới bị quy kết là lịch sự hay không...!

Tóm lại, nếu ta làm phiền người khác là ta bất lịch sự và ngược lại, làm hài lòng người khác là ta lịch sự.

Nói cách khác thì lịch sự là làm hài lòng người khác.

Sẽ có người bảo:

-Ôi dào...! Sức đâu mà chiều lòng thiên hạ...! Lịch sự để hỏng hết việc à...!

Thưa, không...! Không hẳn như vậy.

Người ta thiết tha mời bạn tham gia một thứ mà bạn không thích, thậm chí rất ghét, nếu bạn nói thẳng lòng mình, khiến người ta mất hứng, tự ái thì thật... bất lịch sự!

Bạn vẫn có thể đạt được mục đích (Không tham gia) nhưng bằng cách thể hiện sự nuối tiếc rồi đưa ra những lý do bất khả kháng như: Nhà có đám giỗ quan trọng..., đã có lịch công tác..., đưa con đi thi..., như vậy, bạn đã từ chối một cách ... Lịch sự. Người bạn của bạn sẽ buộc phải... “Vui vẻ chấp nhận”.

Ngược lại, nếu anh/chị ta cố tình ép bạn thì họ đã ... Bất lịch sự rồi và bạn không cần phải ... “Giữ lịch sự” nữa mà trả lời thẳng rằng:

-Mình rất tiếc... bạn ạ! Nhưng thành thực, với mình việc ấy quan trọng hơn... Thông cảm nhé...!

Tương tự như vậy, cách đạt được mục đích mà không để người khác mất lòng là lịch sự.

Nguyễn Trãi phân tích đạo trời, chỉ ra cái phi nghĩa, cái tất bại của giặc, chỉ ra cái chính nghĩa, cái tất thắng của người chống ngoại xâm..., khi đã thành công lại cấp thuyền, ngựa, lương thảo khiến họ về tận nhà vẫn: “Tim đập chận run..., hồn bay phách lạc”, Ông đã đạt được cái đích của mình là: “Quan quân nhà Minh phải về bên kia biên giới” một cách “Lịch sự”.

Hồ Chí Minh không bao giờ nói: Đánh thắng đế quốc Mỹ, giết chết “Ngụy”, mà nói: “Đánh cho mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào

Như vậy: Phải chăng, Lịch sự là nghệ thuật để đạt được mục đích mà vẫn làm hài lòng được người khác.

Nói ngắn gọn hơn, Lịch sự là nghệ thuật làm đẹp lòng người khác!

Trên thực tế ứng xử, lịch sự không những không chịu thiệt mà thường mang lại lợi ích ngoài mong đợi.

Hai người va chạm xe máy, xét về luật A hoàn toàn đúng, B hoàn toàn sai nhưng nếu A chủ động nói.

-Tôi không kịp dừng lại, không kịp tránh.., vậy, tôi cũng có lỗi và tôi xin lỗi anh!

Hẳn B sẽ nhìn lại mình và nhận thấy lỗi chính là ở mình, hai bên sẽ bình tĩnh khắc phục hậu quả, biết đâu, từ đó, họ chả thêm một người quen biết, giúp đỡ được nhau sau này.

Không may vớ phải người hung hãn, ngang ngược, không biết phải trái hoặc kẻ cố tình ăn vạ mới phải nhờ đến công an, pháp lý giải quyết, nhưng hẳn thái độ ấy của A sẽ làm không khí bớt căng thẳng, không tạo nên thù oán.

Trong cuộc sống ngày nay, người, việc, thái độ, lời nói ... Lịch sự ..., còn nhiều lắm, nhưng ngược lại cũng vô kể...

Từ cách đi trên đường, dừng lại nói chuyện hay điện thoại..., ở ngay lòng đường, đến những ngôi nhà dù to dù nhỏ, những biển quảng cáo gây trở ngại, làm khó chịu người qua lại.

Những trưởng giả, những trọc phú khoe sang, những quan chức nói mà không cần người ta có muốn nghe hay không, vân vân..., nhiều lắm...!

Ôi...! Giá như trước khi hành xử, ai cũng nghĩ đến đối tác, đến những người xung quanh....! Và biết nghệ thuật làm vừa lòng người ta, có phải là “Lịch sự” không....!

Vịnh Điếu Cày...!

"Nô" Bành Chướng..., Điếu Cày mất nước
Thuốc cất đi, Điếu vứt vào kho
Giá "Đô" lên xuống thụt thò
Điếu lại đổ nước, lại cho thuốc vào

Châm lửa lên, Điếu thét gào
Chỉ lo mất nước mà sao thế này...!
Điếu Cày, ai hút cũng say
Nhưng khen-chê lại tùy tay ... Người ngoài!

Ối làng "lước" ôi...! Người ta...Nhại Kiều...!

Bài viết về những tiêu cực trong học hành thi cử của tôi: “Đừng dọi nữa, khi nóc nhà đã mục...!” Thật không ngờ được các Bloger thảo luận sôi nổi..., ý kiến nào cũng hay, cũng sắc sảo, cũng trăn trở về thực trạng khoa học, thi cử của đất nước ... để rồi lo cho con cháu, tương lai...

Tôi xin có lời cảm ơn!

Riêng bác Netque..., vẫn cái phong thái ung dung..., di dỏm..., lại đem Kiều ra..., nhại.

Đã đôi lần được đi giao lưu cùng Bác, nay đọc cái cảm nhận này, tôi cứ hình dung ra nét mặt và nụ cười, vừa hiền hậu vừa ... tinh nghịch của bác í..., cười một mình rồi tôi mạnh dạn ... nhại lại.

Xin đăng lên đây để bà con cùng vui..., ai quan tâm thì... nhại tiếp cho ... vui hơn nhé...!

Xin cảm ơn...!

Cảm nhận: Của bác Netque

Cho hay muôn sự tại TIỀN
Tiền kia đã tạo bao phiền nhiễu dân
Bắt một lần, nộp một lần
Muốn ngành Y sẽ có phần học Y
Chứ đâu thiên vị cái gì
Có tiền có nghiệp, muốn thì phải lo

Đành chấp nhận những gì đang có trong xã hội thôi thầy chú ơi !

Phản hồi của Phẫu

Hôm nay anh tôi nhại Kiều!
Chẳng hay em cũng... đôi điều... góp vui!

=-=-=-=-=-=

Học êm như gió thoảng ngoài
Bằng rơi sầm sập như trời đổ mưa
Bán-mua khi tỏ khi mờ
Khiến người học thật phải ngơ ngẩn sầu

Tiến (Ts) biếu xén, tiến bôi dầu
Tiến nhờ viết hộ, tiến đâu biết gì

Rằng Đảng, Nhà nước tính đi
Cứ thế này mãi, còn gì Việt Nam...!

Nhân một ca bệnh, nghĩ gì về ... DÂN TRÍ....!

Tôi đang được điều trị cho một thằng, thằng: Trần  Văn Tú, 22t, ở Hà Nam, bị chấn thương sọ não.

Nói “Được” là vì ở khoa tôi có quy định: “Bệnh nhân Bác sỹ nào nhận vào thì Bác sỹ ấy điều trị” bất luận thương tổn gì, nằm ở phòng nào..., Tôi không nhận nó vào viện mà điều trị nên gọi “Được” là vì thế.

Thương tổn khá nặng, có chảy máu trong sọ nhưng chưa đến mức phải mổ, mấy hôm đầu phải liệt vào loại bệnh nhân theo dõi, giờ thì ổn nhiều rồi...

Chăm sóc nó chỉ thấy một người đàn bà cỡ trên dưới sáu mươi, gày, đen, khắc khổ...

Thường thì những bệnh thế này, gia đình đông lắm, cứ phải tìm mọi cách để người ta không tập trung bên người bệnh vốn đang cần yên tĩnh và khí thở nhưng bà này..., khi thấy khi không, rất nhiều lúc thằng bệnh nhân nặng nằm một mình...

Hai ngày sau khi nhận điều trị..., 11h..., tôi lên xe đi đón con..., đến cổng, thấy bà ta đi vào, trên tay cầm cái túi ni lon trong có hai bắp ngô luộc ...

Những bất thường của người bệnh khiến tôi băn khoăn.

-Bố thằng này đâu, sao không thấy....?

-Thương tổn nặng thế, sao chả thấy họ hàng bạn bè gì...?

-Bà ta mua ngô để ăn ... “Chơi” hay “Ăn thật” ..., ăn chơi sao lại mua ... buổi trưa...?

Chiều, đến thăm lại nó..., vẫn nằm chỏng trơ một mình ..., có vấn đề thật rồi..., tôi đang băn khoăn thì người đàn ông chăm mẹ nằm bên cạnh chạy vào.

-Có việc gì không Bác sỹ...?

-Không, tôi thăm lại bệnh thôi..., thế ... anh chăm cậu này à...?

-Không...! Mẹ nó về quê vay tiền..., nhờ tôi trông hộ...

Thế thì phải rồi...

-Này anh..., trưa nay..., anh thấy bà ta... ăn gì không...?

-Ăn ngô..., không có tiền đâu...!

Tôi bước ra khỏi phòng như chạy trốn khỏi cái điều mình đang băn khoăn, nhưng rồi quay lại.., rút túi đưa anh bạn kia 100.

-Trưa nay tôi thấy bà ta mua ngô ngoài cổng nên mới hỏi anh như vậy..., anh cầm lấy..., cần gì mua thêm cho nó..., đừng nói với mẹ nó là của tôi...!

Tôi đã dùng thuốc tối thiểu cho nó (Chỉ những thứ thật cần), thế mà hai sáng liền đều thấy hai cái vỏ chai giảm đau để ở tủ đầu giường (Gần 40 nghìn một chai). Hỏi ra mới biết, mẹ nó thắc mắc, kêu con đau nên Bác sỹ trực cho...

Khổ thế đấy..., hai chai thuốc, 80 nghìn, nó đỡ đau được vài tiếng và tôi biết..., nó không cần giảm đau nữa...

Sáng nay..., lại thấy nằm một mình..., tôi bắt và đỡ nó ngồi dậy.

-Cháu phải chịu khó luyện tập, sớm phục hồi để mẹ cháu yên tâm..., đau ít thì không nên kêu để mẹ sốt ruột...

Rồi lại hỏi anh bên cạnh.

-Bà ấy lại đi đâu rồi anh...?

-Đi đóng viện phí...

Về phòng hành chính, các cháu điều dưỡng la.

-Chú cho thằng Tú thêm thuốc đi..., bà í thắc mắc ghê lắm...!

Tôi thở dài..., một đợt kháng sinh đã mất hơn 2tr, mấy ngày điều trị tích cực..., vài triệu nữa... bây giờ ổn rồi..., định ăn ngô mãi sao...

-Biết cho cái gì bây giờ...? À... chú nghĩ ra rồi..., truyền cho nó chai đạm...!

Đúng là cái khó, ló cái khôn..., truyền đạm có tốn tiền cũng không sợ ... phí.

Vừa về đến phòng thì bà ta chạy sang, nét mặt căng thẳng.

-Hôm nọ bác cho cháu quà.., em cảm ơn... nhưng em hỏi Bác sỹ... có cần phải cho cháu chuyển viện đi đâu không...?

-Sao chị lại hỏi thế...?

-Là em không thấy cháu có thuốc...

Thế đấy, nói chuyện với bà ta rồi, nhờ anh bạn bên cạnh nói thêm hộ rồi..., chẳng ăn thua gì. Tôi lại phải phân tích rằng bệnh của cháu gần khỏi rồi, chỉ chờ chụp kiểm tra, nếu tốt sẽ cho về nghỉ ngơi tại nhà... Chả biết bà ta có nghe ra..., tôi hỏi.

-Thế hôm qua chị về quê, vay tiền hay bán cái gì...?

-Vay...! Được 500..., em đóng tiền viện rồi..., bác cho thuốc...

Chao ôi...! 500 nghìn..., đóng tiền viện rồi..., bác cho thuốc...!

Biết nói nữa cũng chả ăn thua gì, tôi làm bộ phấn khởi.

-Thế thì tốt rồi..., hôm nay truyền đạm đấy..., còn tiền..., để đấy..., mấy hôm nữa chụp cắt lớp..., gần một triệu đấy..., thế còn tiền không...?

-Dạ..., cũng..., còn....!

Thế đấy, rồi ngô cũng chẳng mua nổi nữa cho mà xem...

Bà ta, rõ là một người bà già thôn quê..., nhưng tâm lý đã đi khám là phải có bệnh, đơn thuốc càng nhiều tiền càng tin tưởng, càng làm nhiều xét nghiệm đắt tiền càng tin tưởng, càng hể hả..., không phải chỉ người nghèo mà cả người giàu, người rất giàu cũng có...!!!!

Đừng dọi nữa, khi nóc nhà đã mục...!!!

Ở Việt Nam ta bây giờ, khi tuyển người, nếu chỉ dựa vào chiều cao, cân nặng, vòng ngực cũng có thể tuyển phải ... của rởm, nói gì tuyển theo lý lịch, huân huy chương, bằng cấp, thi tuyển...

Hôm qua, tôi nghe Gs Văn Như Cương trả lời phỏng vấn trên đài phát thanh về mấy vụ mua bằng ở ĐH Y Thái Nguyên, chống trượt ở Thanh Hóa, thi tuyển công chức ở Hà Nội...

Nghe mà thương cho ông Gs già...! Khi mà tất cả đã có giá và đều phải trả giá... thì những câu hỏi về biện pháp khắc phục..., làm sao Gs Văn Như Cương trả lời được...!!!!

                                             

Khi hai trăm triệu mua được bằng tiến sỹ

Tính hộ xem.

Bằng, gái đĩ tiếp khách bao lần...?

Khi học trò túm tụm ở ngoài sân

Nộp chống trượt, 40 người một tỷ

Xin đừng ầm ỹ

Đừng bắt người, nộp phạt, tống lao

Hãy ngắm lại xem,

Người lên án và người bị lên án, nào có khác chi nào

Võng lọng, cân đai... mua bằng tiền đĩ thõa

Mặt mỡ đã dầy, chải gôm bóng bẩy

Cưỡi xe sang, mắt quắc, tay vung...

Chạy ở nơi nơi, chạy thấy ngày ngày

Đâu chỉ một hai người, mua bằng, chống trượt

Con hư tại mẹ

Cháu hư tại bà

Đừng dọi nữa, khi nóc nhà đã mục ...!!!

CON NGOAN..., THẦY ....TỬ TẾ....!

Phòng khám ngoại bệnh viện Xanh-Pôn, mùa đông 1988, một tối mưa phùn gió lạnh, một người con trai cõng ông bố gầy gò, người lấm lem vào.

-Thưa bác sỹ! Bố tôi bị ngất trên đường.... Nhờ các anh…

Ông cụ tỉnh táo, trả lời nhanh, đúng nhưng giọng yếu, da xanh, không có dấu hiệu thương tổn do chấn thương..., nghe tim, nhịp nhanh quá, không đều...

-Các em...! Đưa cụ vào phòng cấp cứu! Tư thế phao Lơ...! Thở ô-xy...! Làm một đường truyền..., chậm thôi! Một người gọi ngay Bs trực nội...!

Y lệnh được thực hiện nhanh như lệ thường.

Người con trai cỡ ngoài ba mươi tuổi, quần áo chỉnh chu nom khôi ngô hơn nhờ cặp kính cận, hắn cố gắng điềm tĩnh nhưng vẻ mặt không giấu được căng thẳng, đi đi lại lại ngoài cửa..., chờ tôi ngơi việc, anh ta rụt dè đến bên thận trọng nói.

-Anh ơi...! Thú thật với anh..., bố tôi là ..., bệnh nhân riêng của Giáo sư Khải.

-Thế à!

Ngày đó, việc khám chữa bệnh ngoài bệnh viện với tôi còn rất lạ, vả lại còn chưa hiểu “Bệnh nhân riêng” là thế nào...? Ông này là cán bộ to được Giáo sư quản lý...? Là người thân...? Là bệnh nhân chữa ngoài...?

Tuy nhiên, Thầy Khải thì chúng tôi quá biết, ngoài những buổi giảng ở trường, ở Bệnh viện, tôi đặc biệt ấn tượng với trình độ Anh ngữ của thầy. Một trong những buổi nói chuyện đầu tiên của chuyên gia Hoa Kỳ tại bệnh viện Việt Đức, người dịch không phải là một nhà ngoại khoa mà là … Gs Khải... Thế là đủ biết.

Người con trai vẫn rụt dè.

-Thưa anh! Anh có thể cho phép…, ý tôi là…, nếu chúng tôi mời Gs Khải đến có được không...?

-Trời ơi...! Anh nói gì vậy...! Gs Khải là thấy của nhiều lần thầy của chúng tôi, mời được Giáo sư thì còn gì bằng, tôi phải cảm ơn anh.

Anh ta hớn hở ra mặt, vẻ căng thẳng biến mất.

Tôi ra tận cổng đón thầy, tháp tùng thầy khám bệnh, lấy nước, khăn để thầy rửa tay rồi trịnh trọng đưa bệnh án.

-Thưa thầy...! Chúng em làm ngoại khoa..., xin thầy cho y lệnh tỷ mỷ.

Y lệnh của thầy được thực hiện..., đã hơn 9h tối, tôi lễ phép.

-Thưa thầy...! Thầy về nghỉ, đã có điện thoại, có gì chúng em sẽ gọi báo…

-Ừ! Cảm ơn Dũng...! Mình muốn theo dõi thêm một lúc.

Tôi cảm phục sự thận trọng của người thầy.

-Vậy, em mời Thầy vào phòng Bác sỹ.

Thấy tôi mạnh dạn bày tỏ sự ngưỡng mộ bằng thứ tiếng anh trình độ A, thầy tươi cười nói.

-France is my Mother language, English is my first foreign language and Vietnamese is my second foreign language! (Tiếng Pháp là tiếng mẹ đẻ của mình, tiếng Anh là ngoại ngữ thứ nhất, tiếng Việt là ngoại ngữ thứ hai)

Phải rồi...! Hình như Thầy tôi sinh ra và lớn lên ở Pháp, khi thành Bác sỹ rồi mới về Việt Nam.

Thấy thầy tỏ ý cảm động trước sự chu đáo của mình, tôi lảng sang chuyện khác.

-Thưa thầy! Chỉ qua vài hành động và lời nói, em thấy hắn là một đứa con hiếu thảo, biết thương xót bố mẹ..., hiếm lắm thầy ạ...! Làm ngoại khoa, chúng em chứng kiến nhiều chuyện buồn lắm...! Chẳng mấy khi thấy con cái lo và biết lo cho bố mẹ như thế này....

Thầy tôi ngẩng mặt lên trời hồi lâu rồi nói.

-Dũng ạ...! Thi thoảng…., mình thấy một đứa con ngoan...!

Tôi hiểu, thầy có ẩn ý, Thầy vẫn xúc động trước sự chu đáo của tôi, lần nữa tôi phải phá cái không khí ấy.

-Thưa Thầy...! Thầy cho phép em đùa một chút...?

-Dũng cứ nói...!

-Dạ! Thưa Thầy….! Đấy là vì…. Thỉnh thoảng…. em mới gặp một người cha…, một người thầy ... tử tế!

Hai thầy trò cùng cười, thăm lại bệnh xong, tôi tiễn thầy ra tận đường Chu Văn An.

HÒA GIẢI...!

Họ là thân gia của nhau (Thông gia hay Thân gia, chắc thế nào cũng được), con trai ông Chính lấy con gái ông Niên, tôi sẽ kể cho mọi người nghe theo thứ tự

-Ông Chính là ai?

-Ông Niên là ai?

-Tại sao tôi lại gọi bài viết này là Hòa giải?

Ông Chính tuổi hợi, tức là sinh năm 1948, khi được sinh ra thì nhà ông khá giả, ông nội là một trí thức đông phương, Nho Y-Lý-Số cái gì cũng giỏi, tiếng tăm lừng lẫy cả bắc bộ, bố là Thư ký cho nhà đèn của Tây, mẹ ông khi đó chỉ ở nhà đẻ và nội trợ.

Gia đình nhỏ (Bố mẹ ông) sồng trong một biệt thự gần hồ Ha le, gia đình lớn có cả một trang trại gần Cầu Diễn, trong khuôn viên có cổng xây uy nghi, có núi cảnh hồ sen, vườn toàn là cam, cau và cây thuốc…

Khi ông bắt đầu đi học thì tất cả những thứ ấy không còn nữa, gia đình ly tán, chỉ có mình mẹ ông trụ lại nuôi năm anh em ông ăn học.

Ông có tố chất thông minh lại có sức khỏe tốt, ngày ấy, học sinh giỏi được xếp hạng A1, A2, A3..., chẳng năm nào là ông không có A. Khi học về sóng điện từ, ông kiếm bằng được cục nam châm, hì hục cuốn dây tóc (dây đồng rất nhỏ), đục đẽo hộp gỗ, đổ si rồi  nhặt nhạnh dây đồng nối lại dài hàng mấy chục mét, buộc vào những cột tre, rồi chỉnh hướng, rồi buộc vào những cây sấu cây muồng…, mãi thì từ cái hộp ấy cũng ọ ọe tiếng người “Đây là tiếng nói của Việt Nam…! Phát thanh từ Hà Nội…”.

Ông say sưa giảng giải cho mẹ và các em nguyên lý truyền sóng điện từ trong không gian và tại sao cái hộp gỗ kia lại nói được.

Trong mảnh vườn um tùm hổ lốn của nhà, bao giờ ông cũng có riêng một góc làm vườn thì nghiệm.

Ông hăng say lao động, lúc đầu chỉ để giúp mẹ nuôi em dần dần thành phản xạ, thành nhu cầu.

Ông như cái đầu tầu, làm gương đi trước nên các em ông cũng thế, chẳng đứa nào, lúc nào ngơi tay, chúng nó làm tất cả những gì có thể để giúp mẹ, việc ở nhà, việc ngoài đồng, đi vần xếp thùng phuy cho kho xăng, đóng gạch, gánh gạch cho nhà máy, trồng cây...

Mùa hè, khi lũ trẻ cùng lứa tha hồ ngịch ngợm thì ông xuống Hải Phòng làm phu khuân vác trong cảng…

Hai thằng bạn cũng giỏi nhưng không bằng ông, tốt nghiệp phổ thông chúng nó lần lượt đi Liên Xô, cả nhà ông nín thở chờ đợi (Nhà ông là địa chủ, đi đại học trong nước còn khó nói gì đi nước ngoài).

Như thường lệ, hết học là ông lại đi Hải Phòng làm phu nhưng lần này mục đích có khác, ông đi còn để trốn cái tin nghiệt ngã “Không được vào đại học!”.

Cái gì lạ lùng nhất thì ở Việt Nam đều có, không được đi nước ngoài, không được vào đại học là vì vấn đề chính trị, vấn đề giai cấp nhưng người ta lại gọi ông vào Thành đoàn Hà Nội, một cơ quan chăm xóc đời sống chính trị cho thế hệ trẻ thủ đô.

Năm 1968 ông nhập ngũ, trên đường vào Nam ông được bổ xung vào ngành lái xe, thế là xuốt những năm tháng ác liệt nhất, ông bị cuốn vào cuộc chiến. Những con ngựa sắt mang những cái tên: Giải phòng, Hồng hà, zin, Gaz cùng ông lăn lộn, sục sạo Nam-Bắc, đường Trường Sơn ông thuộc như lòng bàn tay...

Mẹ ông, các em ông lại ngày đêm thấp thỏm chờ cái tin ông… ngã ngựa. Không! Mấy lần hút chết nhưng cũng chỉ “Hút” mà thôi..., có lẽ trời Phật, tổ tông, ông bà đã che chở cho ông khỏi hòn tên mũi đạn…

Hòa bình...! Ôi..., giá như đừng có hòa bình để người ta như nhau mãi. Ông có tài, ông có nhiệt huyết, ông có quá khứ cống hiến cho đất nước nhưng người ta lại không thể phân công cho ông một việc gì khác ngoài… lái xe.

Những người có tý chức sắc trong chiến tranh, những người trốn tránh được chiến trường..., vô tình và hữu ý họ bắt đầu công cuộc phá hoại đất nước, phá hoại cái thành quả mà ông cùng bao nhiêu người khác đã hiến trọn cuộc đời, hiến trọn tuổi thanh xuân để đổi lấy.

Những gì trải nghiệm trong chiến tranh, những gì thấy được ở Sài Gòn, ở Miền Nam sau ngày giải phóng cùng những gì đang hàng ngày diễn ra trong công cuộc tái thiết đất nước, đi lên chủ nghĩa xã hội khiến ông không khỏi buồn..., cái buồn của ông bị những kẻ ngứa mồm gọi là “Bất mãn” và thế rồi, hình như ông bất mãn thật.

Cuộc hôn nhân theo kiểu “Thời chiến” không mang lại cho ông hạnh phúc, ly dị người vợ thứ nhất, ông lấy một người kỹ sư đã luống tuổi rồi họ mang nhau vào Sài Gòn lập nghiệp.

Thời mở cửa, ông bỏ cái chức trưởng phòng kinh doanh của một tổng công ty lớn (Mà nhiều người thèm muốn) ra làm ngoài, từ đó ông sống thật hơn và cũng từ đó, tuy muộn màng nhưng những tố chất của ông được phát huy, những đối tác, cả nước ngoài cả trong nước tín nhiệm và tạo cho ông những thành công trong chuyên môn và kinh tế.

Cùng người vợ căn cơ, họ sống ổn định ở thành phố cùng hai con trai. Đứa con liên quan đến bài viết này là con riêng của ông với người vợ cũ.

Ông Niên, con một gia đình công giáo người Hải Cường, Hải Hậu. Bố ông, một cán bộ Việt Minh có ngót chục năm hoạt động thế mà đùng một cái, không ai ép buộc, không ai vận động lại theo gia đình di cư vào Nam năm 1954, ai hỏi ông chỉ trả lời.

-Những gì thấy được khiến tôi e rằng xã hội tương lai sẽ không giống những gì họ (những người cộng sản) đang theo đuổi.

Người ta bảo “Ba lần chuyển nhà bằng một lần cháy nhà”, ấy là sự di chuyển trong phạm vi hẹp chứ một lần di cư chắc phải bằng mấy lần cháy nhà, họ bồng bế nhau vào miền đất lạ.

Chính quyền Ngô Đình Diệm phân họ thành ba nhóm; những người buôn bán về Sài Gòn, những người trồng lúa về miền tây, nhà ông đăng ký theo những người làm vườn về Miền đông Nam bộ.

Ông theo học trường dòng, đậu tú tài, học sư phạm rồi về Châu Đốc dạy học. Chiến tranh không từ một ai, ông bị động viên vào lính. May, sau khi hoàn thành lớp võ bị, ông được bổ vào quân cảnh và nhờ có nghề sư phạm ông được phân nhiệm vụ coi tù.

Những người tù cách mạng được phân thành hai hạng chính, tù chính trị hay trọng án, sau khai thác hay không thể khai thác được gì bị nhốt ở Côn Đảo. Tù binh, những người không có gì để khai thác được nhốt ở Phú Quốc. Đơn vị ông quản cái nhóm thứ hai.

Khi hai đứa trẻ yêu nhau và đặt vấn đề cưới hỏi..., không ai không lo lắng. Một cựu hạ sỹ quan giải phóng quân với một cựu hạ sỹ quan quân đội cộng hòa, một gia đình công giáo, trưởng thành ở Miền Nam với một gia đình phật giáo lớn lên ở Miền bắc XHCN..., liệu có thật sự “Thông gia-Thân gia”?

Những lần thăm hỏi thủ tục đầu tiên, họ dùng ngôn ngữ truyền thống để nói với nhau về việc cưới hỏi nhưng khi nhà nào đã về nhà ấy không khỏi những tiếng thở dài, không khỏi những thắc mắc lo lắng...

Thế rồi hôn lễ được tiến hành, từ Sài Gòn lên Gia Kiệm không nhằm nhò gì với cái khoảng cách giữa hai gia đình.

Ngoài những việc na ná giống nhau thì nhà Gái tổ chức theo đúng nghi lễ nhà thờ, nhà trai mở tiệc tại nhà hàng Tân Cảng.

Tôi mang theo tâm lý thăm dò khi lần đầu tham dự một lễ cưới tại nhà thờ..., thế rồi tâm lý ấy tiêu tan rất nhanh.

Thoạt đầu người Cha cố nói chuyện về tình yêu, hôn nhân, trách nhiệm của mỗi đời người, phần nghi lễ chính thức được tiến hành trang trọng. Điều hấp dẫn tôi nhất là: Trước đấng tôi cao..., trước Cha..., trước những người sinh thành..., họ hàng..., bè bạn..., đôi trẻ phải nói lời tự nguyện yêu thương, chăm sóc nhau lúc thuận lợi cũng như khó khăn, khỏe mạnh cũng như yếu đuối.

Tôi hơi chạnh lòng..., từ nhỏ đến giờ tôi chỉ nghe thấy những đôi lứa yêu nhau thậm thụt, tỏ tình bằng những lời gián tiếp, tình yêu có nhiều khi bị ngộ nhận bởi tình dục. Những lời răn dạy của người đi trước như “Lấy vợ chọn tông, lấy chồng chọn giống”, “Môn đăng hậu đối” bị coi là cổ hủ xấu xa... Tôi chưa hề được chứng kiến ai dạy bảo con cái mình về bổn phận làm chồng, làm vợ, làm con, làm cha, làm mẹ cho chu đáo trước hôn nhân…!

Khi ăn hỏi người ta để ý đến buồng cau, chai rượu, cọc tiền, thứ đến người ta quan tâm đến tổ chức ở nhà hàng nào...? Bao nhiêu mâm...? Người được mời thì tính toán; quan hệ ấy, nhà hàng ấy thì mừng bao nhiêu tiền...? Tất cả chỉ như... cho xong chuyện...!

Thế rồi ăn cỗ linh đình rượu thịt, ăn càng nhanh càng tốt để còn về lo việc khác, chẳng ai quan tâm đến mấy lời dẻo quẹo đã thành bài thành bản của cô cậu Em si.

Đôi trẻ câm như hến, ngày trọng đại của mình, họ bỗng biến thành diễn viên kịch câm, theo hướng dẫn của Em si nào rót rượu khói bay, nào cắt bánh ga tô, dâng rượu mời bố mẹ..., cái sự yêu đương nguyện sống với nhau, có chăng cũng nhờ anh Em si... nói hộ.

Thế rồi họ đến từng bàn tiệc cũng rất nhanh với hai mục đích, ghi nhận người đã đến dự và ... chụp ảnh. Những bức ảnh cụm li cụm cốc, cái đứng cái ngồi trên bàn thức ăn nham nhở cùng những nụ cười như biểu diễn… không hiểu để làm gì...!

Thế nên khi có những mâu thuẫn, họ hành động, nói năng mà không cần phải ngượng tay, ngượng mồm, không cần phải xấu hổ với ai.

Tôi tin rằng, những đám cưới nhà thờ như thế này có tác dụng khiến đôi trẻ có suy nghĩ chín chắn hơn trước quyết định và hành động của mình, cả hôn nhân và hậu hôn nhân...

Chúng tôi lăn lội vào tận trang trại thăm ông Niên ở bên bờ hồ Trị An. Người sinh viên sư phạm, ông thày dạy học, ông thượng sỹ quân cảnh ngày nào..., người cha của chín đứa con bây giờ đen đúa gày guộc. Ngày ngày ông chăm lo mấy héc ta xoài, chôm chôm, chuối. Sức ông sao địch được sức cỏ, rồi còn sâu bệnh, còn thu hái…, nhìn cái thân xác ông, ngắm lại những bức ảnh cũ mà lòng tôi xót xa…

Bên trong cái nụ cười dễ dãi cởi mở kia là cả tâm huyết một người chồng người cha, người ông.

Hàng tuần, bận mấy ông cũng đảo qua nhà một lần xem các con học hành, trật tự nhà cửa…Những điều cần dặn dò vợ con, ông lặng lẽ viết lên một cái bảng rồi lại lặng lẽ vào nương.

Đêm lạnh, hơi nước bốc lên từ hồ Trị an mù mịt khiến tôi nhớ lại những ngày mưa phùn gió bấc ngoài kia... Bên ánh lửa bập bùng, tôi, cựu chiến sỹ giải phóng quân đón con cá khô nướng cháy từ bàn tay vụng về của người cựu thượng sỹ quân cảnh coi tù binh Việt cộng, nhâm nhi hớp rượu ngâm chuối hột, nghe anh và thằng em tôi (cũng cựu chiến binh đánh biên giới Tây nam) hát.

“Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ,
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau…”

Tôi kể anh nghe về Miền Bắc trước 75, về Trường Sơn về Thần tốc. Anh kể tôi nghe về Đồng Nai ngày mới tới, về tổ chức xã hội và quân đội cộng hòa.

Đôi mắt người đàn ông ngoài sáu mươi, mới khi chiều còn tươi rói nhanh nhẹn bỗng mờ đục trong sương khói và ánh lửa bập bùng. Nhấp hớp rượu, để xóa đi cái không khí hoài niệm, tôi hỏi anh về những người tù binh Việt cộng năm nào..., thật không ngờ, những câu chuyện tôi chưa hề được nghe từ bất cứ loại, nguồn thông tin nào.

-Lính coi tù truyền nhau câu: “Nhất chó, nhì tù, ba quan, bét lính”. Những con chó nghiệp vụ chẳng phải làm gì lại được ăn ngon, những người tù binh cũng chỉ lao động hình thức, chế độ ăn thì bằng, chế độ nghỉ còn hơn lính gác và đương nhiên các sỹ quan có chế độ tốt hơn lính.

Những người lính gác bên ngoài hỏi những người tù bên trong cái hàng rào kẽm gai.

-Theo các ông thì lúc này, chúng tôi và các ông, ai sướng hơn ai?

-Các ông đang khổ hơn...!

Phải! Trong đất liền tiếng súng, tiếng đại bác, tiếng bom không ngớt, máu không ngừng chảy từ cả hai bên thế mà trên cái đảo này lại có hòa bình, những người lính cộng hòa còn phải lo nhiệm vụ và bất cứ lúc nào lệnh nhà binh đến, biết đâu họ chả phải đi chiến đấu..., biết đâu họ chả không về..., còn những tù binh thì chỉ việc chờ ngày ngưng chiến để xem mình là tù binh của bên thắng hay thua... Đấy...! Cuộc đời có những nghịch lý thế đấy...!

... Trong tù, các ông ấy cũng bè phái đánh lộn nhau dữ lắm. Có khi can không được, tụi tôi đánh cả hai nhưng hễ đánh tù đêm trước, chậm nhất hai ngày sau thế nào cũng có thượng cấp tới tra hỏi.

-Ai đánh...? Tại sao đánh ...?

Không thiếu thằng bị kỷ luật phải ra trận. Có lần, người tra hỏi là phái viên phủ Đầu Rồng bay từ Sài Gòn ra. Thoạt đầu, chúng tôi không hiểu làm sao mấy ổng biết. Anh em nghi kỵ, tra hỏi nhau hoài không ai nhận..., mà ai làm chuyện bẩm báo đó làm gì... Mãi sau mới vỡ lẽ, các ổng có điện đài, gọi ra Hà Nội, mấy ông Hà Nội vô khách sạn Hilton gọi mấy thằng phi công lên vả cho vài cái rồi đưa điện đài cho gọi tới Oa-sinh-tơn nói, vì tù binh trong kia bị đánh nên ngoài này phải ăn đòn... Thế là điện từ Oa-sinh-tơn tới Sài Gòn, từ Sài Gòn tới đảo...

Tù binh cũng được biên chế thành từng tiểu đoàn, sinh hoạt tự quản (tất nhiên là dưới sự giám sát của quân cảnh). Các ổng đào được cái hầm từ trại chạy ra bờ biển, chỉ còn 40 mét nữa thì bị lộ. Tra khảo thế nào cũng không khai về phương pháp và điểm xuất phát. Lính cộng hòa ném mấy trái lựu khói rồi bịt nắp lại vẫn không thể thấy cửa hầm. Một người phải liều mạng bò vào, té ra nắp hầm là cái chảo tổ bố dưới bếp. Khi tụi tui ném lựu khói, mấy ổng cho đốt cao su bao bố khét mù, khói vàng khói xanh lẫn lộn cả.

-Anh có biết họ đào bằng cách nào?

Tôi ngắt lời hỏi.

-Thìa…! Muôi…! Đêm, họ nhấc chảo ra, thay nhau xuống khoét..., đất được chuyển trong những cái bao cát buộc sợi dây thừng lôi lên, khi ngừng tay cũng là lúc hạ chảo nấu bữa sáng.

-Thế đất đào lên họ để đâu...?

-Thế mới lạ! Họ đúc túi quần đem rải ra ruộng, ném xuống hồ khi tụi tui tới họ vờ đùa nghịch ném nhau..., chúng tôi không hề nghi ngờ!

Đúng...! Thế mới lạ...! Tôi chỉ nghe các chiến sỹ cách mạng của ta bị giam cầm tra tấn giã man rồi biểu tình, tuyệt thực đấu tranh, cũng làm thơ làm báo, cũng sinh hoạt chi bộ, kết nạp đảng viên chứ chưa nghe những chuyện này bao giờ.

Cũng chỉ nghe nói đến những người công giáo cuồng tín..., bị lợi dụng, những vị cha cố xuyên tạc đường lối của đảng và chính phủ, kích động giáo dân làm loạn chứ chưa nghe các vị ấy nói về nghĩa vụ làm người về hôn nhân hay đến thế..., đúng đến thế..., tác dụng đến thế bao giờ...

Những lo lắng về sự khác biệt giữa hai gia đình dần mờ nhạt. Cuối năm ngoái, ông Niên dẫn đoàn Hội nông dân Đồng Nai ra Hà Nội họp và thăm quan những di tích lịch sử Miền Bắc như Tân Trào, Điện Biên…, những nơi tôi chưa từng được đến bao giờ.

Đón ông ở khách sạn, ôm chặt lấy nhau, những câu hát hôm nao lại văng vẳng bên tai.

Súng bên súng, đầu nép bên đầu 
Đêm tối chung chăn thành đôi tri kỷ 
Vì nước ! Ruộng nương anh để vợ anh cày 
Gian nhà tranh mặc kệ gió lung lay 
Giếng nước gốc đa nhớ người trai làng ra lính 
Tôi với anh đã từng cơn ớn lạnh 
Rét run người, vừng trán đẫm mồ hôi 
Áo anh rách vai, quần tôi có hai mảnh vá 
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay… ./.